Kiến thức sức khỏe
Cách gọi sữa về cho mẹ sinh mổ: Phương pháp hiệu quả và những điều cần lưu ý
Sau sinh mổ, không ít mẹ gặp tình trạng sữa về chậm, lượng sữa ban đầu ít hoặc chưa thể cho con bú thuận lợi. Điều này dễ khiến mẹ lo lắng, đặc biệt khi thấy những giọt sữa đầu tiên chưa xuất hiện như mong đợi.
Tuy nhiên, sữa về chậm sau sinh mổ không đồng nghĩa với việc mẹ không có khả năng nuôi con bằng sữa mẹ. Trong những ngày đầu, cơ thể vẫn sản xuất sữa non với lượng tương đối ít nhưng giàu dưỡng chất và kháng thể. Quan trọng nhất là mẹ cần kích thích tuyến sữa đúng cách, duy trì việc cho bé bú hoặc hút sữa đều đặn và chăm sóc tốt sức khỏe sau phẫu thuật.
Vì sao mẹ sinh mổ thường chậm có sữa?
Có nhiều yếu tố có thể khiến quá trình tiết sữa sau sinh mổ diễn ra chậm hơn.
1. Mẹ và bé khó tiếp xúc sớm sau sinh
Sau sinh mổ, mẹ thường cần được theo dõi và hồi phục sau phẫu thuật trước khi có thể bế và cho bé bú. Vì vậy, thời điểm da kề da và cữ bú đầu tiên đôi khi bị trì hoãn.
Trong khi đó, việc trẻ bú sớm và tiếp xúc trực tiếp với cơ thể mẹ là những tín hiệu quan trọng giúp kích thích quá trình tiết sữa. Nếu mẹ và bé bị tách nhau trong thời gian đầu, tuyến sữa có thể nhận được ít kích thích hơn.
2. Ảnh hưởng của quá trình gây tê hoặc gây mê
Trong ca sinh mổ, mẹ có thể được gây tê hoặc gây mê tùy tình trạng cụ thể. Các yếu tố liên quan đến thuốc, thời gian hồi phục và việc mẹ – bé chưa thể tương tác sớm có thể góp phần khiến quá trình bắt đầu cho con bú bị chậm lại.
Điều này không có nghĩa rằng mẹ phải ngừng cho con bú hoặc sữa sẽ mất hoàn toàn. Nếu có bất kỳ lo lắng nào về thuốc đang sử dụng, mẹ nên hỏi trực tiếp bác sĩ hoặc nhân viên y tế để được xác nhận thuốc có phù hợp với việc cho con bú hay không.
3. Đau và khó chịu tại vết mổ
Vết mổ gây đau khiến mẹ khó thay đổi tư thế, khó bế bé hoặc không thể cho bú thường xuyên. Căng thẳng và đau đớn cũng có thể ảnh hưởng đến phản xạ xuống sữa thông qua sự thay đổi hoạt động của hormone oxytocin.
Do đó, kiểm soát đau theo hướng dẫn của bác sĩ không chỉ giúp mẹ dễ chịu hơn mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc chăm sóc và cho con bú.
4. Bé chưa bú hoặc ngậm bắt vú chưa đúng
Sữa mẹ được sản xuất theo cơ chế cung – cầu. Khi trẻ bú hiệu quả và thường xuyên, cơ thể nhận được tín hiệu cần tiếp tục tạo sữa.
Ngược lại, nếu bé bú ít, ngậm vú không đúng hoặc các cữ bú bị bỏ qua mà không có biện pháp thay thế phù hợp, việc kích thích tuyến sữa có thể không đủ.
5. Tâm lý căng thẳng và thiếu nghỉ ngơi
Sau phẫu thuật, mẹ vừa phải hồi phục sức khỏe vừa chăm sóc trẻ nên rất dễ mệt mỏi, mất ngủ hoặc lo lắng vì lượng sữa ít.
Việc quá chú ý đến lượng sữa trong từng lần hút cũng có thể khiến mẹ thêm áp lực. Những ngày đầu, lượng sữa non thường không nhiều nên việc hút ra rất ít không nhất thiết có nghĩa là mẹ không có sữa.
Những cách giúp sữa về thuận lợi hơn sau sinh mổ
1. Cho bé da kề da càng sớm càng tốt
Nếu sức khỏe của mẹ và bé cho phép, hãy thực hiện da kề da ngay khi điều kiện y tế phù hợp.
Mẹ có thể đặt bé trực tiếp trên ngực, để cơ thể hai mẹ con tiếp xúc với nhau và hạn chế tối đa lớp quần áo ngăn cách. Da kề da giúp tăng sự gắn kết giữa mẹ và bé, đồng thời hỗ trợ các phản xạ liên quan đến việc bú mẹ và tiết sữa.
Nếu chưa thể thực hiện ngay tại phòng sinh hoặc phòng hồi sức, mẹ có thể bắt đầu ngay khi bác sĩ đánh giá mẹ và bé đã ổn định.
2. Cho trẻ bú sớm và thường xuyên
Không nên chờ đến khi cảm thấy ngực căng hoặc sữa chảy nhiều mới bắt đầu cho bé bú.
Ngay cả khi lượng sữa ban đầu rất ít, việc bé bú trực tiếp vẫn tạo kích thích tự nhiên cho tuyến sữa. Hãy cho trẻ bú theo nhu cầu và chú ý các dấu hiệu đói của bé.
Trong những ngày đầu, trẻ có thể bú nhiều lần trong ngày. Nếu bé ngủ quá lâu hoặc bú chưa hiệu quả, mẹ nên trao đổi với nhân viên y tế để được hướng dẫn lịch bú phù hợp với tình trạng của trẻ.
3. Vắt sữa bằng tay khi cần thiết
Nếu bé chưa thể bú trực tiếp, mẹ có thể vắt sữa bằng tay để kích thích tuyến sữa.
Đặc biệt trong những ngày đầu, khi lượng sữa non còn ít và đặc, vắt bằng tay có thể thuận tiện hơn việc sử dụng máy hút sữa.
Mẹ nên thực hiện nhẹ nhàng, tránh bóp hoặc kéo mạnh núm vú. Nếu chưa biết cách vắt sữa non, hãy nhờ nữ hộ sinh, điều dưỡng hoặc chuyên viên hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ hướng dẫn trực tiếp.
4. Sử dụng máy hút sữa nếu bé không thể bú trực tiếp
Trong trường hợp trẻ chưa bú được, bú kém hoặc mẹ và bé phải tạm thời xa nhau, hút sữa có thể giúp duy trì kích thích tuyến sữa.
Điều quan trọng là phải lựa chọn phễu hút có kích thước phù hợp và điều chỉnh lực hút ở mức dễ chịu. Không nên nghĩ rằng lực hút càng mạnh thì sữa càng về nhiều. Hút quá mạnh hoặc quá lâu có thể khiến núm vú bị đau, sưng hoặc tổn thương.
Mẹ có thể xây dựng lịch hút tương đối đều đặn, nhưng không nên áp dụng một lịch cứng nhắc cho mọi trường hợp. Tần suất phù hợp phụ thuộc vào việc bé có bú trực tiếp hay không, lượng sữa hiện tại và hướng dẫn của chuyên viên.
5. Massage ngực nhẹ nhàng trước khi cho bú hoặc hút sữa
Massage nhẹ quanh bầu ngực có thể giúp mẹ thư giãn và tạo cảm giác dễ chịu trước khi cho bé bú hoặc hút sữa.
Có thể dùng tay xoa nhẹ nhàng theo vùng quanh bầu ngực, tránh day ấn mạnh hoặc cố gắng “đánh tan” những vùng cứng bằng lực mạnh.
Nếu ngực rất đau, đỏ, nóng hoặc xuất hiện vùng sưng bất thường, mẹ không nên tự massage mạnh mà cần được nhân viên y tế đánh giá.
6. Chọn tư thế cho bú không gây áp lực lên vết mổ
Sau sinh mổ, tư thế bú đóng vai trò rất quan trọng vì mẹ cần vừa đảm bảo bé ngậm bắt vú tốt vừa tránh đè lên vùng phẫu thuật.
Tư thế nằm nghiêng
Mẹ nằm nghiêng, đặt bé nằm đối diện với mình. Có thể dùng gối để hỗ trợ lưng và cơ thể mẹ.
Cần đặc biệt chú ý không để gối hoặc chăn che mặt và đường thở của trẻ. Khi bé bú xong, các vật dụng hỗ trợ không cần thiết nên được lấy ra khỏi khu vực ngủ của bé.
Tư thế nửa nằm nửa ngồi
Mẹ tựa lưng trên giường với phần thân trên được nâng đỡ, sau đó đặt bé ở vị trí phù hợp trước ngực.
Tư thế này có thể giúp giảm áp lực trực tiếp lên vùng bụng và giúp mẹ thoải mái hơn.
Tư thế ôm bóng
Bé được đặt ở bên hông mẹ, nằm dưới cánh tay và hướng mặt về phía bầu ngực.
Cách này giúp cơ thể bé không nằm trực tiếp lên vùng bụng vừa phẫu thuật, do đó có thể phù hợp với một số mẹ sau sinh mổ.
Không có một tư thế duy nhất phù hợp với tất cả mọi người. Mẹ nên chọn tư thế giúp mình ít đau và bé ngậm bắt vú dễ dàng.
Mẹ sinh mổ nên ăn gì để hỗ trợ quá trình tạo sữa?
Chế độ ăn không phải là yếu tố duy nhất quyết định lượng sữa, nhưng dinh dưỡng đầy đủ giúp mẹ phục hồi sau phẫu thuật và tạo điều kiện cho quá trình tiết sữa diễn ra thuận lợi.
Mẹ nên:
- Ăn đa dạng các nhóm thực phẩm.
- Bổ sung đầy đủ protein từ thịt, cá, trứng, sữa, đậu và các nguồn phù hợp.
- Ăn nhiều loại rau củ và trái cây.
- Bổ sung các nguồn chất béo lành mạnh.
- Không nhịn ăn hoặc kiêng khem quá mức.
- Uống nước theo nhu cầu và chú ý bổ sung đủ dịch, đặc biệt khi cảm thấy khát.
- Chia nhỏ bữa ăn nếu chưa cảm thấy ngon miệng sau phẫu thuật.
Không nhất thiết phải ép bản thân uống một lượng nước quá lớn chỉ với mục đích “gọi sữa”. Điều quan trọng là cơ thể không bị thiếu nước và mẹ có chế độ ăn uống cân bằng.
Có nên ăn móng giò, đu đủ xanh để gọi sữa?
Canh móng giò, đu đủ xanh, các món hầm hoặc những món ăn truyền thống thường được sử dụng trong thời gian ở cữ.
Những món này có thể là một phần của chế độ ăn nếu mẹ ăn ngon miệng và phù hợp với sức khỏe. Tuy nhiên, không nên xem một món ăn riêng lẻ là “thuốc gọi sữa”.
Để tạo sữa, cơ thể cần sự phối hợp của nhiều yếu tố, đặc biệt là kích thích tuyến vú thường xuyên thông qua việc bé bú hoặc mẹ vắt/hút sữa.
Vì vậy, thay vì chỉ tập trung vào một món ăn lợi sữa, mẹ nên ưu tiên tổng thể: bú hoặc hút sữa đều đặn + ăn uống đủ chất + nghỉ ngơi + giảm căng thẳng + xử lý đúng các vấn đề khi cho bú.
Những mẹo dân gian gọi sữa về có nên áp dụng?
Một số mẹo truyền thống thường được nhắc đến như chải ngực bằng lược, sử dụng lá mít, chườm hoặc lăn cơm/xôi nóng, đắp lá bắp cải, uống một số loại nước lá hoặc ăn các món được cho là lợi sữa.
Một số phương pháp có thể tạo cảm giác thư giãn hoặc làm vùng ngực dễ chịu hơn, nhưng không phải mẹo dân gian nào cũng có bằng chứng khoa học chứng minh khả năng làm tăng sản lượng sữa.
Đặc biệt, mẹ cần thận trọng với việc:
- Đắp các loại lá hoặc nguyên liệu chưa được làm sạch lên núm vú.
- Dùng rượu hoặc các chất kích ứng trên bầu ngực.
- Chườm quá nóng gây bỏng da.
- Massage hoặc day bóp mạnh khi ngực đang đau, sưng.
- Uống các loại thảo dược hoặc trà lợi sữa mà chưa hỏi bác sĩ.
Nếu muốn sử dụng bất kỳ sản phẩm thảo dược, thuốc hoặc thực phẩm bổ sung nào để tăng tiết sữa, mẹ nên trao đổi với bác sĩ trước, nhất là khi đang dùng thuốc sau phẫu thuật.
Làm gì khi sữa chưa về mà bé đang đói?
Đây là vấn đề khiến nhiều mẹ lo lắng nhất.
Trước hết, cần hiểu rằng sữa non thường chỉ xuất hiện với lượng nhỏ trong những ngày đầu. Việc mẹ hút hoặc vắt ra rất ít không đồng nghĩa với việc cơ thể không sản xuất sữa.
Tuy nhiên, nhu cầu dinh dưỡng và tình trạng của trẻ vẫn phải được theo dõi. Nếu bé bú không hiệu quả, có dấu hiệu đói kéo dài, lừ đừ, tiểu ít, sụt cân nhiều hoặc có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, mẹ cần thông báo cho bác sĩ hoặc nhân viên y tế.
Trong một số trường hợp, trẻ có thể cần được bổ sung sữa ngoài tạm thời theo chỉ định hoặc hướng dẫn chuyên môn trong khi mẹ tiếp tục duy trì việc kích sữa. Việc bổ sung không có nghĩa là mẹ phải từ bỏ việc cho con bú.
Nếu cần sử dụng sữa công thức, cần pha đúng hướng dẫn, đảm bảo vệ sinh dụng cụ và lựa chọn sản phẩm phù hợp với độ tuổi cũng như tình trạng của trẻ.
Khi nào mẹ cần nhờ bác sĩ hoặc chuyên viên hỗ trợ?
Mẹ không nên cố gắng tự xử lý kéo dài nếu đã áp dụng các biện pháp cơ bản nhưng tình trạng vẫn không cải thiện.
Nên tìm sự hỗ trợ chuyên môn khi:
- Bé không bú được hoặc ngậm bắt vú rất khó.
- Mẹ cảm thấy đau nhiều khi cho bú.
- Núm vú bị tổn thương hoặc chảy máu.
- Vú sưng, nóng, đỏ hoặc đau bất thường.
- Mẹ nghi ngờ tắc tia sữa hoặc viêm tuyến vú.
- Lượng sữa giảm rõ rệt dù đã duy trì kích sữa.
- Bé có dấu hiệu không nhận đủ sữa.
- Mẹ đang sử dụng thuốc và không biết thuốc có phù hợp với việc cho con bú hay không.
- Mẹ cảm thấy quá mệt mỏi, căng thẳng hoặc mất tự tin trong việc nuôi con bằng sữa mẹ.
Bác sĩ, nữ hộ sinh hoặc chuyên viên tư vấn sữa mẹ có thể kiểm tra cách bé ngậm bắt vú, đánh giá lịch bú/hút sữa, tư thế cho bú và các yếu tố có thể đang cản trở quá trình tiết sữa.
Một số lưu ý quan trọng dành cho mẹ sinh mổ
Không nên đặt mục tiêu rằng sau một vài giờ hoặc một ngày nhất định mẹ bắt buộc phải có thật nhiều sữa. Cơ địa mỗi người khác nhau và quá trình hồi phục sau phẫu thuật cũng không giống nhau.
Điều quan trọng hơn là duy trì kích thích tuyến sữa đều đặn, cho bé bú đúng cách và theo dõi sự phát triển của trẻ.
Mẹ cũng không nên tự trách bản thân nếu những ngày đầu chưa có nhiều sữa. Sữa non tuy ít về thể tích nhưng có giá trị dinh dưỡng và miễn dịch đặc biệt đối với trẻ sơ sinh.
Kết luận
Sinh mổ có thể khiến sữa về chậm hơn do nhiều yếu tố như thời điểm tiếp xúc mẹ – bé bị trì hoãn, đau sau phẫu thuật, khó cho bú sớm, căng thẳng hoặc việc kích thích tuyến sữa chưa đầy đủ. Tuy nhiên, đây không phải là dấu hiệu cho thấy mẹ chắc chắn sẽ mất sữa.
Những việc có ý nghĩa nhất là da kề da sớm khi đủ điều kiện, cho bé bú thường xuyên, vắt/hút sữa khi bé chưa thể bú, lựa chọn tư thế phù hợp để bảo vệ vết mổ, ăn uống đầy đủ, nghỉ ngơi và giữ tinh thần thoải mái.
Nếu sữa vẫn ít hoặc mẹ gặp khó khăn khi cho con bú, đừng cố chịu đựng một mình. Nhờ bác sĩ, nữ hộ sinh hoặc chuyên viên hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ kiểm tra sớm sẽ giúp xác định đúng nguyên nhân và có hướng xử lý phù hợp.
